Najważniejsze fakty o języku kaszubskim
- Rodzina językowa: Języki indoeuropejskie → słowiańskie → zachodniosłowiańskie → lechickie
- Status prawny: Jedyny oficjalny język regionalny w Polsce (ustawa z 6 stycznia 2005 r.)
- Liczba użytkowników: Ponad 87 tysięcy osób deklarujących posługiwanie się językiem w domu (GUS)
- Kod ISO: csb (przydzielony w 2003 roku)
- Organ regulujący: Rada Języka Kaszubskiego (Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka)
Pochodzenie i klasyfikacja językowa
Kaszubszczyzna (kaszub. kaszëbsczi jãzëk, kaszëbskô mòwa) należy do lechickiego odłamu języków zachodniosłowiańskich. Wywodzi się bezpośrednio z dialektów pomorskich, którymi posługiwały się plemiona słowiańskie zamieszkujące tereny od dolnej Odry po dolną Wisłę.
Współczesna lingwistyka traktuje kaszubski jako samodzielny język mniejszościowy. Odróżnia go od języka ogólnopolskiego specyficzny zasób leksykalny (w tym relikty połabskie i staropruskie), unikalna fonetyka oraz archaiczna gramatyka.
Alfabet kaszubski i specyficzne litery
Współczesny alfabet kaszubski opiera się na alfabecie łacińskim i składa się z 34 liter. Zawiera unikalne znaki diakrytyczne:
- Ô ô – wymawiane jako dźwięk pochylony lub dwudźwięk (występuje w nazwie Gdiniô).
- Ë ë – tzw. szwa (kaszubski szwa), neutralny dźwięk wokaliczny zbliżony do francuskiego e w słowie le.
- Ã ã – nosowe a (odpowiednik dawnej nosówki słowiańskiej).
- É é – pochylone e, brzmiące jak dźwięk pośredni między e a i/y.
- Ò ò – tzw. labializowane o, wymawiane z wyraźnym nagłosem wargowym jak [łe] lub [ło].
- Ù ù – wymawiane z nagłosem jako [łu].
Kaszubszczyzna we współczesnej Gdyni
Gdynia (kaszub. Gdiniô) to miasto, którego tożsamość jest nierozerwalnie spleciona z mową kaszubską. Zanim na tych terenach powstał nowoczesny port, tutejsze rodziny rybackie od stuleci posługiwały się mową kaszubską. Uchwalenie dwujęzycznych tablic wjazdowych jest ukoronowaniem pamięci o tych korzeniach.